Jak naprawdę działa kawa?
Nauka również rządzi się swoimi trendami, co dość dobrze można zaobserwować na przykładzie dywagacji o kawie i zawartej w niej kofeinie. W moim odczuciu w ostatnich miesiącach/latach jest o niej bardzo głośno. Nic dziwnego – kofeina określana jest jako najpowszechniej występująca substancja pobudzająca na świecie. Falowo jednak zmieniają się poglądy naukowców i popularyzatorów nauki, a co za tym idzie – dynamicznie zmienia się grupa miłośników i tych stroniących od tego napoju. Niestety nie zawsze podparte jest to argumentami związanymi z nauką (kwestia wiarygodności doniesień naukowych to jednak temat na nieco dłuższe rozważanie…).
Nauka również rządzi się swoimi trendami, co dość dobrze można zaobserwować na przykładzie dywagacji o kawie i zawartej w niej kofeinie. W moim odczuciu w ostatnich miesiącach/latach jest o niej bardzo głośno. Nic dziwnego – kofeina określana jest jako najpowszechniej występująca substancja pobudzająca na świecie. Falowo jednak zmieniają się poglądy naukowców i popularyzatorów nauki, a co za tym idzie – dynamicznie zmienia się grupa miłośników i tych stroniących od tego napoju. Niestety nie zawsze podparte jest to argumentami związanymi z nauką (kwestia wiarygodności doniesień naukowych to jednak temat na nieco dłuższe rozważanie…).
Jedno jest jednak pewne – kofeina to jeden z najlepiej przebadanych suplementów. Związek ten uznany został za suplement sportowy należący do grupy A – czyli tej, w której znajdują się najlepiej przebadane i korzystne w działaniu środki wspomagające.
Jak działa kawa?
- przekaźnikiem informacji o zmęczeniu organizmu jest adenozyna. Ilość jej cząsteczek określa się jako miarę zużycia energii komórkowej, a wzrost jej wytwarzania obserwuje się szczególnie w sytuacji niedokrwienia i niedotlenienia mózgu. Cząsteczka adenozyny przyłączając się do określonych receptorów, powoduje spadek metabolizmu i ciśnienia komórkowego. Kofeina, będąc cząsteczką o zbliżonej do adenozyny strukturze, blokuje jej receptory w mózgu odsuwając poczucie zmęczenia i „wyostrzając“ umysł. Działając na określone neuroprzekaźniki – szczególnie acetylocholinę, noradrenalinę i dopaminę – powoduje m.in. wzrost akcji serca, rozszerzenie naczyń wieńcowych i nasilenie lipolizy (rozpad tłuszczu). Jednocześnie – poprzez znaczny wzrost poziomu dopaminy – wpływa na poprawę nastroju, wzrost motywacji do działania i lepszą koncentrację.
- spożycie kofeiny wpływa na pacę nerek i istotnie nasila diurezę – stąd niezwykle często mówi się o odwadniającym i niekorzystnym działaniu kawy (do tego aspektu powrócę w dalszej części tekstu)
- pobudza autonomiczny (pobudzający, inaczej sympatyczy) układ nerwowy, objawia się to m.in. przyspieszeniem pracy serca, rozszerzeniem oskrzeli
- zwiększa tolerancję na wysiłek fizyczny i wspomaga regenerację potreningową – niedawno opublikowane badania wykazały, że jej spożycie po treningu zwiększa regenerację glikogenu nawet o 30%.
Wyniki licznie podejmowanych badań sugerują, że spożycie kawy może zapobiegać rozwojowi wielu chorób, w szczególności tych, które określa się jako „cywilizacyjne“- mowa o insulinooporności, cukrzycy typu 2, chorobie Parkinsona i Alzheimera (w przypadku chorób neurodegeneracyjnych niezwykle zacięte dywagacje naukowe cały czas trwają – czekam z niecierpliwością na konkluzje!). Picie kawy może zmniejszać ryzyko insulinooporności i cukrzycy z uwagi na zawarte w niej związki roślinne o właściwościach antyutleniających. Dodatkowo zawartość potasu czy magnezu (być może mało kto zdaje sobie sprawę z tego, że w jednej filiżance kawy (ok. 240 g) znajduje się aż 7 mg magnezu) korzystnie wpływa na metabolizm glukozy i utrzymanie prawidłowej glikemii. Co więcej, badanie opublikowane na łamach prestiżowego European Journal of Nutrition wykazało, że spożycie kawy (więcej niż 1 filiżanki dziennie) istotnie zmniejsza ryzyko śmierci z powodu chorób sercowo – naczyniowych (nawet o 61%!). Dodam tylko, że badanie przeprowadzono na grupie wysokiego ryzyka – analizie poddano osoby po 65 roku życia.
Kawa dodatkowo obniżając poziom leptyny – zmniejsza odczucie głodu. Wpływa także na spadek poziomu białek związanych ze stanem zapalnych – CRP (wskaźnik stanu zapalnego) oraz interleukiny 6.
Czy kawa rzeczywiście odwadnia?
5 lat temu na łamach czasopisma PLOS ONE, brytyjscy naukowy podzielili się niezwykle wartościowymi wynikami badań. Otóż udowodnili oni, że nie istnieje żaden związek pomiędzy piciem kawy a odwodnieniem. Wykazali, że kawa pita w umiarkowanych ilościach (do 4 kubków dziennie) nie powoduje odwodnienia a ponadto, kawę możemy spokojnie wliczać do dziennego spożycia płynów. Przeprowadzone na Uniwersytecie w Biringham badanie było pionierskim podejściem, które bezpośrednio poddało ocenie efekty umiarkowanego spożycia kawy w porównaniu z taką samą objętością wody. Należy pamiętać zatem, że efekt spożycia kawy w bilansie płynów nie może być porównywalny z czystą kofeiną.
W badaniu wzięło udział 50 mężczyzn, których poproszono o wypicie 4 kubków (200 ml) czarnej kawy albo wody każdego dnia przez 3 kolejne dni. Drugi etap badania miał na celu odwrócenie sytuacji – badani, którzy początkowo pili kawę zaczęli pić wodę i odwrotnie. Dwie fazy badania były od siebie rozdzielone 10 dniami „wypłukania”. Ze względu na oscylacje poziomu wody w organizmie (z powodu cyklu menstruacyjnego) kobiety nie zostały zakwalifikowane do wzięcia udziału w doświadczeniu. Analiza obejmowała masę ciała uczestników, całkowitą zawartość wody w organizmie a także analizę krwi i moczu.
Czas zatem na wisienkę na torcie! Przeprowadzone doświadczenie nie wykazało istotnych różnic w totalnej zawartości wody w organizmie lub w krwi, pomiędzy uczestnikami pijącymi kawę, a tymi, przyjmującymi wodę. Ponadto nie zaobserwowano żadnych różnic w 24 godzinnej objętości moczu pomiędzy tymi grupami. Oczywiście należy pamiętać, że kawa nie powinna stanowić substytutu wody i napojów spożywanych w ciągu dnia, jeśli myślimy w kontekście utrzymania prawidłowego nawodnienia. Niemniej jednak, zanim znów spotkamy się z nadawaniem kawie łatki „największego odwadniacza “, być może warto przypomnieć sobie wspomniane badanie.
Kuloodporna kawa, czyli słowo o „bulletproof “
Oczywiście (jest to przecież blog dotyczący diety ketogenicznej!) w tym miejscu należałoby wspomnieć o specyficznym sposobie przygotowania i spożywania kawy jakim jest bulletoproof coffee. W naszym kraju jest ona również dość popularna. Prekursorem kawy kuloodpornej jest Dave Asprey, który spopularyzował picie kawy z tłuszczem po swojej wizycie w Tybecie, gdzie zafascynował go miejscowy zwyczaj dodawania masła z mleka jaków do herbaty. Asprey herbatę zamienił na kawę, a mleko jaków na masło z mleka krowiego. Od tej pory ma ona swoje rzesze fanów i zapewne tyleż samo przeciwników. Pokuszę się jednak o stwierdzenie, że wiele osób spożywa „tłustą kawę “ podążając za modą, nie do końca jednak wiedząc JAKIE i CZY przynosi ona efekty.
Zacznijmy zatem od zalet, gdyż jest ich całkiem sporo:
Ponieważ znaczącym elementem kuloodpornej kawy są tłuszcze – zapewnia sytość, dzięki czemu utrzymanie diety może być znacznie łatwiejsze. Jak wspomniałam, kofeina wpływa również na spadek leptyny.
- Usprawnia wejście w ketozę i pomaga w keto-adaptacji. Jak wiadomo, adaptacja do spożywania i „używania“ tak dużej ilości tłuszczu bardzo często wiąże się z niemożnością utrzymania wyliczonego bilansu energetycznego i „przejedzenia“ określonej ilości tłuszczu. Włączenie do jadłospisu kawy kuloodpornej znacznie to ułatwia. Dodatkowo, przygotowana z olejem kokosowym albo samym olejem MCT, stanowi rezerwuar ciał ketonowych.
- Jest szybkim zastrzykiem energii – istotnie poprawia funkcje poznawcze, koncentrację i samopoczucie, dzięki połączeniu kofeiny z tłuszczami nasyconymi, w szczególności średnio łańcuchowymi kwasami tłuszczowymi MCT. Kofeina to również, jak już wspomniałam, bardzo dobry dodatek do treningu
Na niekorzyść „bulletproof“ mogą wskazywać następujące kwestie:
- Mimo, że to napój (często płynne kalorie są niestety pomijane) spożycie kawy z tłuszczem może istotnie przeszkadzać w redukcji masy ciała. Tak jak w przypadku keto-adaptacji – obcinanie puli kalorycznej i duża uważność na spożyte kalorie i tłuszcze nie powinna być naszym największym problemem, o tyle w „regularnej“ ketozie warto mieć to na uwadze. Szczególnie gdy waga dziwnym trafem nie spada… Ketony to niezwykle istotny substrat energetyczny i kaloryczny.
- Kuloodporna kawa podobnie jak olej kokosowy i MCT nie leczy i nie zapobiega chorobom. Przynajmniej na chwilę obecną takie dowody nie istnieją. To kofeina ma niezwykle korzystne właściwości, dlatego też warto o tym pamiętać.
- Spożycie sytej kawy może pomóc w utrzymaniu diety, ze względu na zahamowanie łaknienia, jednak zastępowanie śniadania kawą jest istotnym błędem. Przede wszystkim należy pamiętać, że posiłek to nie tylko makro i zastrzyk energii. Śniadanie powinno dostarczyć nam składników, które ODŻYWIĄ, a nie tylko nakarmią organizm. Tak duża ilość spożytego tłuszczu może samoistnie zreorganizować pozostałe posiłki, a całodniowy jadłospis powinien dostarczyć organizmowi wszystkiego co niezbędne i w odpowiednich proporcjach. Dodatkowo, podbijanie (już wysokiego) po nocy kortyzolu spożyciem kawy na czczo w długoterminowym rozrachunku nie do końca jest dobrym rozwiązaniem. Ma to szczególne znaczenie u chronicznie zestresowanych osób.
P.S. Wiedzieliście, że kofeina jest alkaloidem, który występuje w roślinach z ponad 63 gatunków, a obecnie światowe spożycie kofeiny szacuje się na poziom około 120 000 ton rocznie?
Przeczytaj również
Rytm dobowy organizmu, światło, insulina i metabolizm
Bez względu na naszą wolę (oraz czy… goni Cię deadline i naprawdę musisz skończyć projekt w nocy) biologia rządzi się swoimi prawami i ludzkie organizmy są przystosowane do działania zgodnego z rytmem dnia i nocy. Tak już jest i musimy się z tym pogodzić. Każda komórka naszego ciała funkcjonuje zgodnie z tzw. zegarem okołodobowym, który zarządza codziennymi wahaniami hormonów, temperatury i po prostu – naszym zachowaniem. O wspomnianej zależności od pory dnia i nocy wiemy już od blisko 50 lat, jednak najnowsze badania ujawniają coraz to bardziej zaskakujące konsekwencje ekspozycji na sztuczne światło i zaburzenie funkcjonowania rytmu dzień – noc.
